سخن نخست

قانون مربوط به انجمنهاي ايالتي و ولايتي در ايران سابقه اي بيش از يك قرن دارد . اين قانون ابتدا در ارديبهشت 1286 در زمان محمدعلي شاه قاجار به تصويب رسيد ولي بيش از پنجاه سال مسكوت ماند تا اينكه دولت اسدالله علم در 14 مهر 1341 زماني كه مجلس شوراي ملي تعطيل بود آن را تحت عنوان لايحه انجمنهاي ايالتي و ولايتي در هيات وزيران مطرح و سپس به تصويب رساند .
 انجمنهاي ايالتي و ولايتي قرار بود شوراهايي باشد كه در هر استان و شهرستان تشكيل گردد و در مورد مسائل مربوطه تصميم گيري نمايد . در اين لايحه جديد كه پس از رحلت آيت الله العظمي بروجردي و به عنوان گامي حساب شده در جهت دين زدايي در كشور ارائه گرديد شرط مسلمان بودن از راي دهندگان و انتخاب شوندگان برداشته شده بود و همچنين به جاي سوگند نمايندگان به قرآن ، سوگند به هر كتاب آسماني مجاز شمرده شده بود .
 تصويب اين لايحه با مخالفت گسترده در جامعه مواجه شد و اعلاميه هاي متعددي از طرف مراجع تقليد  در بين مردم منتشر گرديد و نامه ها و تلگراف هاي اعتراض آميز فراواني از طرف آنان به دربار نوشته شد . نخستين تلگراف امام خميني به شاه در باره همين موضوع بود . در بخشي از اين تلگراف آمده است : « به طوري كه در روزنامه ها منتشر شده است دولت در انجمنهاي ايالتي و ولايتي اسلام را در راي دهندگان و منتخبين شرط نكرده و اين امر موجب نگراني علماي اسلام و ساير طبقات مسلمين است »
 امام خميني همچنين تلگرافي براي اسدالله علم نخست وزير فرستادند كه در قسمتي از آن چنين آمده بود : « اگر گمان كرديد مي‌شود با زور چند روزه ، قرآن كريم را در عرض اوستاي زرتشت ، انجيل و بعض كتب ظاله قرار داد ... ، بسيار در اشتباه هستيد . و ... »
 امام خميني در سخناني خطاب به ملت ، ماهيت اين لايحه را چنين افشا كردند : « اينها مي‌خواستند با تصويب لايحه انجمنهاي ايالتي و ولايتي و الغاء شرط اسلام از راي دهنده و انتخاب شونده ، مقدرات مسلمين را به دست غير مسلمانان و مانند يهودي هاي بهايي بسپارند . اگر استانهاي اين كشور به دست غير مسلمان بيفتد چه بسا ممكن است از حلقوم خبيث آنان صدايي غير از قرآن شنيده شود ... اي مومنين بيدار باشيد ، اجانب به فكر از بين بردن ايران و كشور مسلمين افتاده اند . جز قرآن مانعي نمي بينند . عمال خود را وادار كردند به هر حيله اي كه ممكن است ، قرآن را از بين ببرند ... الآن روز جمعه است هرگوشي كه اين سخنان را بشنود لازم است به ديگران بگويد مردم را متوجه كنيد تا به دولت بگويند ما حاضر نيستيم استانهاي اين كشور تحت تصرف بهايي نماهاي يهودي در آيد»
 در پي اين روشنگريها ، مردم نيز مخالفت خود را با مصوبه انجمنهاي ايالتي و ولايتي به صورت تعطيلي بازار و گردهمايي در مساجد و سخنرانيهاي متعدد نشان دادند . اين مخالفتها ادامه يافت تا اينكه هيات دولت تصميم گرفت لايحه انجمنهاي ايالتي و ولايتي را از دستور كار خود خارج سازد .
 اسدالله علم در پيامي به مراجع گفته بود كه اين لايحه به اجرا در نخواهد آمد . اما امام خميني اصرار داشت كه اعلام لغو اين لايحه بايد رسما در جرايد كثير الانتشار منعكس گردد . دولت علم سرانجام ناچار شد اين لايحه را در 10 آذر 1341 لغو كند و در جرايد اعلام نمايد كه به تصويب هيات وزيران مصوبه انجمنهاي ايالتي و ولايتي قابل اجرا نخواهد بود .
 مردم اين پيروزي را جشن گرفتند و شهرها را چراغاني كردند .
 مجموعه حاضر گلچيني از مقالاتي است كه در رسانه هاي مختلف در ارتباط با انجمنهاي ايالتي و ولايتي به رشته تحرير در آمده و طبعا ديدگاههاي مختلف را در اين زمينه بيان مي‌كند .

Design: Tohid Niknami www.niknami.ir