ماموریت هایزر به روایت خودش


 یکی از اقداماتی که در آخرین روزهای حیات سیاسی محمدرضای مخلوع انجام شد فرستادن "ژنرال هایزر" از سوی کاخ سفید به تهران بود تا به کمک ارتشیان ضمن حمایت از دولت غیرقانونی بختیار انجام کودتای نظامی را نیز مدنظر داشته باشند. هایزر در ایران می خواست همان نقشی را بازی کند که در سال 1332 کرمیت روزولت بازی کرد. او در تمام ایامی که در تهران به سر می برد، فرماندار تهران، نایب السلطنه و فرماندار بختیار لقب گرفته بود. متن زیر به نقل از کتاب «خاطرات ژنرال هایزر-  ترجمه : ع.رشیدی» ، مصاحبه ای است که با هایزر صورت گرفته و حاوی نقطه نظرات و خاطرات وی از ماموریتش در تهران است.

ژنرال درچه تاریخی وارد ایران شدید؟
- من روز پنجشنبه 4 ژانویه 1979 برابر با 14 دی ماه 1357 با یک هواپیمای نظامی وارد تهران شدم.

دستور اصلی مأموریت شما به تهران چه بود؟
- من به دستور رئیس جمهوری (کارتر) وارد ایران شدم که ارتش را به حمایت از بختیار وادار کنم.

نظر سولیوان در مورد اوضاع ایران چه بود؟
- حرف های او مأیوس کننده بود. سولیوان معتقد بود ارتش ایران به جایی رسیده است که توان هیچ کاری را ندارد به اعتقاد سولیوان کار شاه تمام بود و باید هرچه زودتر ایران را ترک می کرد. به نظر او بختیار هم نمی توانست دولتی تشکیل دهد.

بفرمایید اعضای مستشاری آمریکا راجع به اوضاع ایران چه نظری داشتند؟
- ژنرال گاست، ژنرال کرتز و آدمیرال کولنیز همگی نظر مشترکی داشتند مبنی بر اینکه اوضاع ایران از کنترل خارج شده است.

با این حساب چه تصمیمی گرفتید؟
- من دستور داشتم با فرماندهان ارتش گفتگو کنم وبا آنها اوضاع را زیر نظر داشته باشم.

ژنرال، قرار بود با چه کسانی در ارتش تماس بگیرید؟
- دستور بود با ربیعی، قره باغی، حبیب اللهی، طوفانیان و بدره ای ملاقات کنم و اطمینان خاطر پرزیدنت کارتر را به آنها ابلاغ کنم.

دستور اصلی کارتر چه بود؟
- وظیفه اصلی ما طبق رهنمود کارتر جلوگیری ازفرار فرماندهان بعد از رفتن شاه بود. طبق دستور، فرماندهان باید می ماندند و در تثبیت دولت و در دست گرفتن اوضاع مملکت کمک می کردند.

ما می دانستیم که طرحی برای کودتا وجود دارد، در این مورد چه می گویید؟
- بله، در ملاقاتم با تیمسار ربیعی فرمانده نیروی هوایی از او پرسیدم که آیا طرحی برای کودتا وجود دارد یا نه؟ که وی تایید کرد هیأتی تشکیل شده که کاملا فعالیت می کند و اعضای هیات را حبیب اللهی، طوفانیان، خسروداد و خودش معرفی کرد.

آقای هایزر، نظر خودتان در مورد کودتا چه بود؟
- فرماندهان بایستی درک می کردند که ما با کودتا مخالفتی نداشتیم و اگر لازم می شد می بایست کودتای نظامی صورت می گرفت لذا نظر ما این بود که بختیار از ارتش به عنوان عامل به دست گرفتن اوضاع استفاده کند.

ژنرال، طرحتان در مورد کودتا چه بود؟
- من در جلسه مشترک فرماندهان نظامی به آنها گفتم که باید یک طرح نوشته شده داشته باشید. باید طرح عملیات نظامی (روز موعود) را بریزید، باید برنامه ریزی را از پیش آغاز کنید و راهی را برای مقابله با جنگ روانی آیت الله بیابد.

با توجه به دوستی شما و طوفانیان نظر او در خصوص حمایت آمریکا از بختیار چه بود؟
- او به من هشدار داد که حمایت لفظی بیش از حد آمریکا از دولت بختیار تاثیر منفی دارد و امام خمینی(ره) یک نفرت مسری از جهان غرب را اشاعه می دهد که آمریکا در مرکز این هدف بود.

اختلاف نظر شما و سولیوان به چه خاطر بود؟
- سولیوان معتقد بود هر نوع تلاشی برای تقویت بختیار اتلاف وقت است.سفیر به ارتش امیدی نداشت، نظری که من قبول نداشتم.

ژنرال در جریان ملاقات های شما با فرماندهان ارتش،آیا توصیه خاصی هم به قره باغی کردید؟
بله از او خواستم که با رهبران مذهبی داخل کشور تماس بگیرد و آنها را ترغیب کند که روش خود را در قبال ارتش تغییر دهند. همچنین تاکید کردم واشنگتن دستور داده است که در مورد مسئله رفتن شاه هیچ تلاشی برای تأثیر گذاشتن بر او صورت نگیرد.

آیا با شاه هم ملاقات کردید؟
- بله، روز 21 دی ماه در کاخ نیاوران

شاه را چگونه دیدید؟
- از دیدن قیافه خسته و فرسوده شاه یکه خوردم، جای پای فشار و نگرانی در همه صورت او دیده می شد. برخلاف همیشه که او را در لباس نظامی می دیدم، این بار یک کت و شلوار غیر نظامی تیره پوشیده بود.

درباره چه مسائلی با شاه صحبت کردید؟
- از دستور رئیس جمهوری شروع کردم و بحث را به تشکیل گروه پنج نفری و آخرین تحولاتش کشاندم و طرح آغاز شده را به تفضیل برای او شرح دادم.

شاه چه گفت؟
- بسیار علاقمند به نظر می رسید. قبول کرد که به علت اینکه اولا برنامه ریزی وجود نداشته است این کار لازم بوده و تنها طرح های آنها در زمینه مبارزه با تهدیدات خارجیان بوده است.
 
آیا شاه راجع به خروجش از ایران حرفی هم زد؟
- بله، گفت که احساس می کند به یک مرخصی نیاز دارد و خسته است. فکر می کرد نبودش در ایران اوضاع را تثبیت می کند. گفت که می خواهد در مصر توقف کند تا با انور سادات، دوست خویش دیدار کند بعد به مراکش یا اسپانیا برود و پس از سوخت گیری به آمریکا برود.

 ژنرال، آیا شاه راجع به حضرت امام خمینی (ره) هم حرفی زد؟
- شاه عمیقا اظهار تأسف کرد چرا آمریکا مستقیما به سراغ امام خمینی(ره) نرفته  است و می گفت اگر امام خمینی(ره) از دولت بختیار حمایت نکند، هیچ امیدی برای پیشرفت نخواهد بود.

آیا با اعضا اپوزیسیون هم تماس گرفتید؟
- دستور مستقیم این بود که هیچ تماسی با اپوزیسیون نگیرم مگر آنکه تماس ما مبتنی بر مورد خاصی باشد و در صورتی باشد که واشنگتن دستور آن را صادر کند.

آیا با بختیار هم ملاقات کردید؟
- در طول مأموریتم در تهران با بختیار ملاقاتی نداشتم و هرگز هم در تماس مستقیم با او قرار نگرفتم هرچه را هم که می خواستم به بختیار برسد از طریق سفیر سولیوان عمل می کردم.

ژنرال این همه تأکید شما برای ماندن فرماندهان و همکاریشان با بختیار چه بود؟
- واشنگتن گویا می خواست ایران دارای یک دولت قوی و باثبات  و دوست آمریکا باشد و این امر برای امریکا حیاتی بود. از نظر کارتر ارتش ایران به شدت تحت تآثیر قرار گرفته بود و از ارتش می خواست از یک دولت غیر نظامی و باثبات حمایت کند.

نظر روس ها راجع به مآموریت شما چه بود؟
- روزنامه پراودا در روز 13ژانویه (23 دی ماه) در مقاله ای عنوان (مداخله بعدی چست؟) کوشیده بود که نشان دهد من به این خاطر به ایران فرستاده شده بودم که ارتش ایران را وادار به حفظ منافع واشنگتن کنم!

ژنرال دقیقاً ماموریت شما هم همیین بود، ما می دانیم که شما قصد داشتید سناریوی سال 1950 (1332) را اجرا کنید، تعجب می کنم از اینکه نمیخواهید این واقعیت را بپذ یرید. حال بفرمایید نظر واشنگتن نسبت به تحرکات شما در همون چند روز اول چه بود؟
- هارولد براون وزیر دفاع تلفنی به من گفت: از رئیس جمهوری گرفته تا رده های پایین تر حتی برژینسکی و سایروس ونس و خود او معتقد بودند که من کارم را به خوبی انجام داده بودم.

ژنرال آیا رفتن شاه می توانست مقدمه ای برای یک کودتا باشد؟
- گروه فرماندهان تا آنجا پیش رفته بودند که ساعت کودتا را هم تعیین کرده بودند اما با توجه به اینکه حدود 7ساعت و نیم پس از رفتن شاه با آنها بودم اطمینان یافتم که کودتایی رخ نخواهد داد. گروه حاضر شده بود به بختیار فرصت دهد.

آقای هایزر، موضع برژینسکی در این میان چه بود؟
- برژینسکی از من خواسته بود احتمال کودتا را همچنان مد نظر داشته باشم و یادآور شده بود که برای این عمل برنامه ریزی بسیار پرارزش است. او می خواست به این وسیله اپوزیسیون را بترسانیم و به حمایت از بختیار واداریم و هشدار دهیم که اگر این حمایت صورت نگیرد کودتا خواهد شد و ارتش وارد عمل می شود. به اعتقاد برژینسکی این کار باعـث می شد که آیت الله در مورد آمدنش به کشور دوباره بیندیشد.

بالاخره شما نیاز به انجام یک کودتا را حس کردید یا خیر؟
- ما به نقطه ای نزدیک شدیم که می توانستیم با ارتش دست به کودتا بزنیم و به نقطه ای رسیدیم که  بتوانیم این کودتا را ظرف یک هفته صورت دهیم. گروه از نظر روانی آماده بود که اگر دولت بختیار در آستانه سرنگونی قرار گرفت کودتا را انجام دهد.

آیا درست است که تظاهرات به نفع دولت بختیار به پیشنهاد شما انجام شد؟
- بله درست است من این را پیشنهاد را کردم، آنها ابتدا از ترس شکست با اکراه با این پیشنهاد برخورد کردند ولی سرانجام موافقت شد.

ژنرال، با اوج گیری نهضت اسلامی، موضع گیری روس ها چگونه بود؟
- باید بگویم جزییات فعالیت های روزانه من هم از سوی تاس، پراودا، رادیو مسکو منتشر می شد. هر روز دقیقآ موقعیت و محل من و ملاقات های من را شرح می دادند. نه رسانه های آمریکایی و نه ایرانی تا این حد تصویر روشنی از عملکرد من نداشتند. این امر نگرانی مرا زیادتر می کرد. می دانستم در داخل ستاد مشترک ارتش جایی یک خبرگیر نشسته است.

آیا شما خاطره ای از موضع گیری حضرت امام (ره)  علیه بختیار به یاد دارید؟
- بله، آیت الله خمینی (ره) بختیار را سرزنش می کرد و او را خائن خوانده بود. کلمه ای که تا آن زمان ایشان علیه هیچ کس غیر از شاه به کار نبرده بودند.

ژنرال شما در یک مورد شخصآ دستور کشتار مردم را در میدان انقلاب (24اسفند) صادر کردید، علت این کارتان را توضیح دهید؟
- روز 9بهمن در حال گفتگو با قره باغی و ربیعی بودم که یک پیام تلفنی رسید مبنی بر اینکه مخالفان در حال حمله به ستاد مرکزی ژاندار مری هستند به نظر من بهترین راه این بود که لوله های تفنگ پایین بیاید تا بفهمند ارتش اهل عمل است.

آیا در این مدت بین قره باغی و نهضت آزادی هم ملاقاتی صورت گرفت؟
- در روز 9بهمن قره باغی با مهندس بازرگان ملاقات کرد تا نکاتی در مورد امام خمینی را مورد مذاکره قرار دهند. قره باغی توانسته بود به بازرگان بفهماند که ارتش کاملاً از بختیار حمایت میکند و او  می گفت که بازرگان را بسیار شنوا و علاقه مند به جلوگیری از درگیری در خیابان ها دیده است.

ژنرال روز قبل از ورود حضرت امام (ره)شما تصمیم به ترک تهران داشتید چه شد که نرفتید؟
- وزیر دفاع به من گفت که رئیس جمهوری، ونس و برژینسکی نگران این هستند که اگر بعد از بازگشت امام خمینی (ره)از ایران بروم بر دولت ایران تآثیر سویی خواهد گذاشت و این به معنای عدم حمایت از بختیار تلقی می شود و بر نیروهای مسلح نیز تآثیر خواهد گذاشت.

ژنرال چه روزی از ایران خارج شدید؟
- روز14 بهمن وقتی هوا تاریک شد با یک هواپیمای سی130 عازم ترکیه شدم.

مجموعآ کارتر و کاخ سفید از عملکرد شما راضی بودند؟
- بله

وقتی که در آمریکا و آلمان بودید از چه کسی اطلاعات راجع به ایران را دریافت می کردید؟
- از ژنرال گاست که بعد از من مسئول هدایت فرماندهان ارتش شده بود.

ژنرال درست است که به شما برای برگشت به ایران و انجام یک کودتا پیشنهاد شده بود؟
- بله، دانکن معاون وزیر دفاع برژینسکی این پیشنهاد را کردند.

شرایط شما برای برگشت و انجام کودتا چه بود؟
- اینکه پول نا محدود ی در اختیارم قرار گیرد، 12 ژنرال آمریکایی دست چین شوند و با من به تهران بیایند، حدود 10هزار نفر از بهترین نیروهای آمریکایی دراختیارم قرار بگیرد و سرانجام باید حمایت یکپارچه ملی از من صورت پذیرد.

ژنرال به عنوان آخرین سوال بفرمایید نظرتان درباره این گفته مفسرین غربی چیست که شما را مسئول شکست دولت بختیار دانسته اند؟
- من این نتیجه گیری را قبول ندارم، به نظر من راه های موفقیت بختیار فراهم بود اما دولت امریکا نتوانست وسیله ای فراهم کند که بختیار مطمئن به استفاده از آن راه ها بشود!
اکو نیوز، به نقل از کتاب «خاطرات ژنرال هایزر»

Design: Tohid Niknami www.niknami.ir