انقلاب اسلامی و غائله تركمن صحرا

جمعیت تركمن ایران كه عمدتا در شمال شرق كشور و در همجواری با تركمنستان قرار دارند، به یك میلیون نفر بالغ می شود كه اغلب از اهل تسنن می باشند. معارضه بین تركمنها و دولت مركزی از جمله معضلات حل نشدنی ای بوده است كه در دوران پس از انقلاب اسلامی شرایط رو به بهبودی داشته است. در روز 23 بهمن 57 یعنی یك روز پس از پیروزی انقلاب ایران جوانان انقلابی تركمن به شهربانی گنبد حمله و نیروهای حاضر در پاسگاه را خلع سلاح كردند. در بعد از ظهر همان روز چریك های فدایی خلق و هواداران آنها به مردم انقلابی مستقر در شهربانی هجوم بردند و خواهان تقسیم سلاح ها شدند.چریك های فدایی خلق شایعه كرده بودند” شیعه ها تفنگ را گرفته اند و قصد تلافی حمله چماق به دستهای تركمن در دوران پهلوی را دارند.” در این روزها جریان چپ به رهبری فدائیان خلق به شدت در منطقه تركمن صحرا فعال شده بود و با تحریك احساسات قومی و نفوذ در بین روستائیان اهداف پشت پرده خود را پیش می برد. در نیمه اول اسفند ماه 57 خانه فرماندار سابق گنبد برای سازماندهی نیروهای چپ اشغال و به مركز ستاد خلق تركمن تبدیل می شود. 14 اسفند 57 درگیری مسلحانه ای بر سر تغییر نام بند شاه بین نیروهای كمیته انقلاب با هواداران چریك های فدایی خلق در بندر تركمن رخ می دهد. چپی ها ضمن راه اندازی تظاهرات علیه كمیته های انقلاب مدارس شهر گنبد را به تعطیلی می كشانند و خواستار انحلال ارتش ضد خلقی با كمك فدائیان خلق و مجاهدین خلق می شوند. شهر گنبد تقریبا حالت متشنج دارد. جنگ اول گنبد بین كانون مركزی شوراهای تركمن و فداییان خلق با پاسداران انقلاب و كمیته امام در گنبد آغاز می شود. روز هفتم فروردین آیت الله طالقانی طی پیامی خطاب به مردم تركمن صحرا، ضمن محكوم كردن نغمه های تجزیه طلبانه، خواستار ترك هر نوع مخاصمه و برخورد قهرآمیز و دخالت نظامی از هر فرد یا گروهی شد. رادیو عشق آباد تركمنستان شوروی مرتبا به زبان تركمنی مردم منطقه را تحریك و دعوت به مقاومت در برابر نیروهای اعزامی از مركز می كند. تمام نوار مرزی ایران با شوروی به غیر از دو پاسگاه اینجه برون و داشمند در دست گروههای چپ گراست. 11 فروردین 58 مذاكرات بین آیت الله طالقانی و هیئت اعزامی دولت با نمایندگان تركمنها به نتیجه می رسد و طرفین آتش بس را امضا می كنند. اما هنوز درگیری ها ادامه دارد. دو روز بعد 70 نفر از چریكهای فدایی خلق در درگیری با پاسداران انقلاب دستگیر می شوند. اطلاعات و مدارك مهمی مبنی بر دخالت عناصر كمونیست غیر تركمن در این غائله به دست می آید.” ناآرامی ها در تركمن صحرا تا بهمن سال 58 ادامه داشت. 18 بهمن جمع زیادی از مردم تركمن اعم از شیعه و سنی در مقابل چریكهای فدایی موضع گرفتند و درگیری سختی بین مردم و هواداران فداییان خلق رخ می دهد كه به كشته و مجروح شدن دهها تن می انجامد. جنگ بین پاسداران انقلاب و فداییان خلق آغاز می شود. با شدت گرفتن درگیری ها، ارتش در روز 22 بهمن عملاوارد جنگ می شود. در روز 23 بهمن آخرین سنگرهای چریكها سقوط كرده و ستاد خلق تركمن به تصرف نیروهای انقلاب در می آید و ارتش حفظ امنیت و انتظامات منطقه تركمن صحرا را بر عهده می گیرد. پس از این درگیری ها به مرور آرامش بر منطقه حاكم می شود و از نفوذ نیروهای چپ در منطقه كاسته می شود. [1] جمعیت تركمن ایران كه عمدتا در شمال شرق كشور و در همجواری با تركمنستان قرار دارند، به یك میلیون نفر بالغ می شود كه اغلب از اهل تسنن می باشند. معارضه بین تركمنها و دولت مركزی از جمله معضلات حل نشدنی ای بوده است كه در دوران پس از انقلاب اسلامی شرایط رو به بهبودی داشته است. تركمنها چندان با مقولات نوینی چون ایدئولوژی آشنایی نداشته و خواهان نوعی حیات مستقل بوده اند و از این رو مشاهده می شود كه مناطق تركمن نشین، همواره مناطقی پردردسر به شمار آمده اند كه حتی در سال 1881حكام ایران از این كه طی قرارداد موسوم به آخال بخشی از این مناطق از ایران جدا شده و به روسیه داده می شود، با خوشحالی هیچ گونه ادعای حقوقی ای را مطرح نمی سازند! در مجموع آن چه خلق تركمن آزموده است نه ناسیونالیسم تركمن بلكه شورشهای مستمری بوده كه در قالب خواستارهای محدود تركمنها برای نفی هرگونه دخالتی در امورشان، صورت می گرفته است؛ از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره كرد: • همدستی با مخالفان مشروطه جهت سركوب مشروطه خواهان • تأسیس شورای ده نفری در 1303و فعالیت آشكار در مخالفت با حكومت مركزی • همكاری تركمنهای ایران با تركمنهای جمهوری تركمنستان و تشدید برخورد با دولت مركزی • سوءاستفاده از وضعیت پس از انقلاب اسلامی در ایران و ظهور جنبش موسوم به خلق تركمن كه درگیریهای خونینی را در شهرهایی مثل گنبد كاووس، در سال 1358به دنبال داشت. در سالهای اخیر شاهد برخی اقدامات خشونت آمیز از سوی برخی نخبگان قومی ایران بوده¬ایم. رفتارهای گروه¬های قومی معترض به وضعیت فعلی در مجموع دو رویكرد را به كار بسته¬اند. در رویكرد اول گروه¬های معترض با رفتارهای خشونت آمیز و ایجاد رعب و وحشت در میان مردم كه معمولاً در قالب اقدامات تروریستی و خشونت آمیز خود را نشان داده است اهداف خود را دنبال نموده-اند كه در سالهای اخیر اقدام گروهكهایی قومی نظیر پژاك، جندالله و الاحوازیه از برجسته¬ترین نمودهای این رویكرد می¬باشد. در رویكرد دوم گروه¬های ناراضی با رویكردی نرم اهداف خود را دنبال نموده¬اند. این رویكرد را می-توان به دو شاخه تقسیم نمود. در شاخه اول معترضین با پذیرفتن قوانین جمهوری اسلامی و با استفاده از ظرفیتهایی كه قانون اساسی در اختیارشان گذارده است از طرق مختلف نظیر اقدام برای تصویب قوانین خاص و نیز فعالیتهای مدنی دیگر اهداف و مطالبات خود را پی گرفته¬اند. در شاخه دوم معترضین خواستار تحول جدی در وضعیت فعلی بوده و اساساً قوانین و ظرفیتهای موجود را برای رسیدن به مطالبات خود كافی ندانسته و با استفاده از ابزارهای گوناگون به تقابل با وضعیت موجود پرداخته¬اند. راه¬اندازی شبكه¬های ماهواره¬ای(دیداری و شنیداری) كه رسالتی جز ترویج فرهنگ یك قومیت خاص را در تقابل با فرهنگ قوم فارس ندارند ازجمله این اقدامات است.

مركز اسناد انقلاب اسلامي 3 دی 1392

Design: Tohid Niknami www.niknami.ir