اسدالله علم و جشنهاي 2500 ساله

درباره جشنهاي 2500 ساله شاهنشاهي كه در سال 1350ش/1971م در پنجاهمين سال سلطنت و حكمراني خاندان پهلوي، در شيراز ]تخت جمشيد[ برگزار شد گزارشات فراواني در دست است. از جمله درباره مبالغ هنگفتي كه براي اين جشنها هزينه شده بود. در طي اين جشنها رژيم شاه نهايت تلاش خود را به كار برده بود تا در آغاز دهه 1350ش/1970م، كه به زعم خود از جايگاه بسيار تثبيت شدهاي برخوردار شده بود، نظرات و اذهان عمومي جهانيان را به خود جلب كند. اسدالله علم در برگزاري اين مراسم نقش اصلي را ايفا ميكرد. وي با عنوان وزير دربار رسمآ از سوي شاه به رياست شوراي عالي برگزاري اين جشنها برگزيده شده بود.  
اسدالله علم در راستاي برگزاري اين جشنها چنان راه افراط پيمود و آن قدر هزينههاي هنگفت از بودجه عمومي مملكت به آن اختصاص داد كه حتي فرح ديبا نيز از اين همه ولخرجيهاي علم لب به شكايت گشود. علم در اعتراض به شكايتهاي فرح ديبا استعفاي خود را از رياست اين جشنها به شاه تقديم كرد؛ اما علاوه بر اين كه شاه استعفاي او را نپذيرفت، بلكه مجددآ و با اختيارات بيشتر او را در رأسگردانندگان اين جشنها قرار داد. اين جشنها طبق برنامههاي از پيش تعيين شده علم انجام گرفت. 
علم در جريان برگزاري اين جشنها، كه حتي اعتراض برخي از كشورهاي دوست رژيم را برانگيخته بود، به مطبوعات داخلي دستور داد تا در پشتيباني از برگزاري جشنهاي 2500 ساله و ضرورت صرف هزينههاي سرسامآور سخنپراكني كنند. علم كمكهاي مالي هنگفتي در اختيار گردانندگان اين مطبوعات قرار داده بود. در اين زمان مقالههاي زيادي در تأييد و لزوم برگزاري اين جشنها به دستور علم در مطبوعات وابسته به دولت به چاپ رسيد. از جمله اين مطبوعات ميتوان خواندنيها را نام برد كه در اين ميان گوي سبقت را از ديگران ربوده بود. در نامهاي كه مديران اين مجله براي علم درباره جشنهاي 2500 ساله و اقدامات اين نشريه در طول برگزاري جشنها ارسال شده است، ميخوانيم:
دوست بزرگ و بزرگوار ـ ضمن عرض شادباش بهمناسبتهاي مختلف به جنابعالي و همه ايرانيان به ويژه شاهپرستان، همراه اين نامه مقالهاي در دفاع از هزينه جشنها در شماره فردا به چاپ خواهد رسيد كه نمونهاش را تقديم ميكنم. به طوري كه ميدانيد 25 شماره تمام در مدت سه ماه خواندنيها به مناسبت جشنها با شمارههاي مخصوص انتشار داد و در اين مورد تا اندازهاي دين خود را نسبت به كشورش ادا كرد ... اكنون نوبت مولاست كه دست بنده خود را بگيرد و او را نجات دهد ... 
نكته ديگري كه درباره جشنهاي 2500 ساله قابل ذكر مينمايد، نقش اسراييل در برگزاري اين جشنهاست. علم از سالها پيش طي مأموريتهاي مختلف به طور پنهاني از اسراييل ديدن كرده بود. وي در طي اين سفرها از ديدگاههاي مقامهاي سياسي و اطلاعاتي اين كشور درباره ايران جويا شده بود. در اين سالها روابط بسيار تنگاتنگي بين علم و مأموران اسرائيلي وجود داشد. مقامات اسرائيلي درخصوص چگونگي برپايي جشنهاي 2500 ساله در تخت جمشيد سفارشات و راهنماييهايي به علم كرده بودند.   چنانكه شهردار اورشليم چندي پس از برگزاري جشنهاي 2500 ساله اعتراف      
كرد كه تز اصلي برگزاري اين جشنها را او در اختيار علم قرار داده است:
اوايل دهه  1960]ش1340[ اسدالله علم نخستوزير براي توسعه جهانگردي در ايران از دولت اسرائيل درخواست كرد تا طرحي تنظيم كند. تدي كولك (Teddy Kollek) رئيس اتحاديه توريستي دولت اسرائيل و شهردار بعدي اورشليم، به رياست ميسيون برنامهريزي برگزيده شد. كولك توصيه كرد كه ضمن تأسيس هتلها، جادههاي جديد و وسائل نقليه مدرن در تختجمشيد، ايران بايد واقعه مهمي برپا كند تا خارجيان را به اين تسهيلات جهانگردي جديد جلب كند. بعدها كولك اعتراف كرد كه هرگز تصور نميكرد اسرافكاري كه در جشنهاي بيست و پنجمين قرن بنيانگذاري امپراتوري ايران پيش آمد همان است كه او توصيه كرد. 
به اين ترتيب علم، وزير دربار، توانسته بود نظر شاه را به خود جلب كند. او تنها فردي بود كه شاه ميتوانست در اجراي برنامههايش به او اميد بندد، و سالهاي طولاني از خدمات صادقانه او بهرهمند شود.

پی نوشت:

1. . مؤسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران، سند 11ـ22ـ2ـ794ـ ع.
2. . احسان نراقي، از كاخ شاه تا زندان اوين. ترجمه سعيد آذري، چاپ اول، تهران، مؤسسه خدماتفرهنگي رسا، 1372. صص 116 - .117
3. . مؤسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران، سند 6ـ326ـ794ـ ع.
4. . از آنجايي كه برگزاري جشنهاي 2500 ساله از سري برنامههاي باستانگرايانه رژيم پهلوي بود، ياري وراهنمايي دولت اسرائيل در اين باره منطقي مينمايد. زيرا در اين سالها كه اسرائيل درگيريهايشديدي با كشورهاي عرب و جهان اسلام داشت، جستجو نمودن متحدي مانند ايران برايش بس لازمو حياتي مينمود، تا از اين طريق در صفوف كشورهاي اسلامي خدشه وارد شود. به همين دليلاسرائيليها از نظر تاريخي خود را به ايرانيان باستان پيوند ميدادند و با يادآوري مسائلي نظير آزاد شدنيهوديها از بابل توسط كوروش دوم هخامنشي، درصدد كشاندن هر چه بيشتر رژيم شاه به سوي خودبودند.
5. . سينتياهلمز، خاطرات همسر سفير. ترجمه اسماعيل زند، چاپ اول، تهران، نشر البرز، 1370. ص .79

موسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران

Design: Tohid Niknami www.niknami.ir