ساختمان‌هاي بلند تهران و تاريخچه آن

تهران در چهل سال گذشته در زمينه ساختمان بلند گرچه فقط 13 طبقه بالا رفته و از ساختمان علمي 14 طبقه به برج تهران 50 طبقه رسيده است ولي از جهت تعداد ادارات، موسسات و خانه‌هاي مسكوني كه در ساختمان‌هاي بلند جا گرفته‌اند، رشد سريعي داشته است. اين گردش گذري است بر پيشينه ساختمان‌هاي بلند تهران.
در 200 سال از تاريخ 250 ساله تهران به عنوان پايتخت، بلندترين ساختمان شهر شمس‌العماره بود كه چون شاهان قاجار در بالاي برج 20 متري آن قرار مي‌گرفتند همه شهر را نظاره مي‌كردند كه به ندرت ساختمان دوطبقه داشت. رضاخان بعد از به سلطنت رسيدن، بلواري در شمال تهران كشيد و مردم را تشويق كرد تا اطراف آن بلوار خانه بسازند، به كساني كه چهار طبقه مي‌ساختند جوايزي از جهت دريافت آجر و معافيت از عوارض تعلق مي‌گرفت. با اين همه نيمي از اطراف اين بلوار (انقلاب فعلي) در زماني كه رضاخان ساقط شد، هنوز خالي بود. بعضي از اين ساختمان‌هاي چهارطبقه كه 20 متر ارتفاع دارند، هنوز پابرجا مانده‌اند. اولين و تا سال‌ها تنها آسانسوري كه در تهران برپا شد متعلق به مظفر فيروزه نوه فرمانفرما بود كه در شمال لاله‌زار نو، يك ساختمان (پاساژ) تجاري برپا كرده بود و با تبليغات مي‌كوشيد تا اصناف و تجار را به خريد مغازه در آن تشويق كند.
بلندترين ساختمان تهران در پايان دهه بيست و بعد از جنگ جهاني دوم، توسط علي‌اكبر علمي ناشر در خيابان شاه‌آباد آغاز شد و بعد از 28 مرداد افتتاح گرديد. اين ساختمان با 14 طبقه و حدود 40 متر ارتفاع بلندترين ساختمان ايران بود و به جهت آن كه در پايان دهه 30 يك شركت تبليغاتي براي تبليغ كالايي بر بالاي آن يك بادكنك بزرگ (فيل) به هوا فرستاده بود، معروف بود كه بالاي اين ساختمان فيل هوا كرده‌اند. در سال 1341، حبيب القانيان سرمايه‌دار معروف ساختمان آلومينيوم را با 14 طبقه به پايان برد. اين ساختمان نزديك 30 هزار متر زيربنا دارد و در زميني به وسعت 4300 متر مربع ساخته شده، در هر طبقه آن 55 واحد بازرگاني و تجاري پيش‌بيني شده، 5 آسانسور دارد و از عجايب آن كه فاقد پلكان اضطراري است. در چند باري كه در طبقات اين ساختمان آتش‌سوزي رخ داد، سازمان آتش‌نشاني هر بار در گزارش‌هايي يادآور شده كه اين ساختمان كه در هر زمان حدود 3000 نفر در آن حضور دارد، ناامن اسن. در سال 1352 اين ساختمان را هژبر يزداني به 38 ميليون تومان خريد و در سال 1358 با حكم دادگاه به ملكيت بنياد مستضعفان درآمد. در سال 1342 با پايان كار ساختمان پلاسكو، دومين ساختمان بلند تجاري به سبك ساختمان‌هاي آمريكايي در تهران ساخته شد. اين ساختمان كه بلندترين ارتفاع تهران محسوب مي‌شد، به سرعت گروه كثيري را به خود جذب كرد، سوار شدن بر آسانسورهاي بزرگ آن و تماشاي تهران كه از پنجره‌هاي بزرگ رستوران طبقه بالا ديده مي‌شد دلمشغولي مردمي بود كه براي ديدن شهر از سطح بالا در آن روزها مدام اتوبوس‌هاي دوطبقه سوار مي‌شدند و در طبقه بالاي آن مي‌نشستند، فقط به قصد سياحت. پلاسكو كه در ضلع غربي خود جاي بزرگي براي آگهي‌هاي نئون تعبيه كرده بود 16 طبقه داشت و دو طبقه زيرزمين و 4 نوع آسانسور، يك ساختمان تجاري بود كه در هر طبقه آن 20 واحد قرار داشت. در ابتداي دهه چهل واحدهاي تجاري اين ساختمان به صورت قسطي به 450 هزار ريال واگذار مي‌شد (ماهانه 10 ريال). در سال 1354 هژبر يزداني سرمايه‌دار معروف اين ساختمان را از حبيب القانيان به 200 ميليون ريال خريد. از جمله اتفاق‌هاي مهم در اين ساختمان چندين خودكشي پرسر و صدا بود. در سال 1358 اين ساختمان با حكم دادگاه مصادره شد و به تملك بنياد مستضعفان درآمد.
سومين ساختمان بلند تهران، برج بانك كار در خيابان حافظ رو به روي پارك هتل بود كه آن هم در سال 42 توسط بانك كار ساخته شد و نه تجاري، بلكه اداري بود. اين ساختمان 68 متر ارتفاع داشت و 19 طبقه. در 1358 اين ساختمان به بانك تجارت تعلق گرفت و سه سال بعد بانك مركزي طبقات پايين آن را براي بورس تهران در نظر گرفت. نخستين ساختمان بلند مسكوني در تهران در بلوار كشاورز ساخته شد و آن سه برج سامان بود با 22 طبقه و 72 متر ارتفاع كه در سال 1348 به بهره‌برداري رسيد.
در زمان پيروزي انقلاب ساختمان‌هاي مسكوني اسكان (70 متر)، پارك پرنس (72 متر) بلندترين ساختمان‌هاي مسكوني و ساختمان وزارت كشاورزي (62 متر) بلندترين ساختمان دولتي بودند و از اينها بلندتر ساختماني در تهران نبود. در اصفهان، شيراز و مشهد هم كه ساختمان بلند ساخته شده بود، ارتفاع بناها از 60 متر بالاتر نرفت. اما در قلب تهران، بانك صادرات در حال ساختن برجي بود كه با نگاهي به تهران معلوم مي‌شد كه از صدها ساختمان بلند كه در اطراف شهر روئيده بود، بلندتر خواهد شد. اين ساختمان كه به برج سپهر شهرت دارد، بعد از مدت‌ها كه عمليات ساختماني آن متوقف مانده بود بعد از جنگ ايران و عراق بار ديگر به فعاليت پرداخت و در سال 1370 آماده بهره‌برداري شد. اين برج با 120 متر ارتفاع بلندترين ساختمان تهران است كه 27 طبقه دارد. با تصميمات تازه شهرداري كه تراكم بيشتر را تاكيد و تشويق مي‌كند، ساخت ده‌ها برج در اطراف شهر آغاز شده كه بيشتر آنها اداري يا تجاري است.
برج تهران سازه ای منحصر به فرد با زیر بنای تقریبی 220000 متر مربع و ارتفاع تقریبی 162 متر مشتمل بر 3 بال و 56 طبقه که در زمینی به مساحت 28000 متر مربع واقع شده ،دارای يك لابی عمومی و يك لابی اختصاصی برای هر بال است. سازه برج متشكل از دیوارهای بتنی مسلح اصلی و فرعی و سقف های آن نیز به صورت دال بتنی طراحی و ساخته شده است. سه دیوار بتنی اصلی در امتداد سه بال و با زاویه 120 درجه از يكديگر قرار دارند و دیواره های فرعی به گونه ای طراحی و ساخته شدند که بر دیواره های اصلی عموداند. طراحی و بازنگری سازه اصلی و قطعات الحاقی در برابر زلزله براساس استانداردهای معتبر و بر طبق دانش روز انجام گرفته است.
پارکینگ ها نیز بصورت اسکلت بتونی و دیوار حایل طراحی و اجرا شده اند. برای ایجاد نمای زیبای و با صلابت با در نظر گرفتن مسایلی همچون فشار باد، تابش آفتاب و همچنین سرعت ساخت از عناصر هم شكل و پیش ساخته استفاده شده است. مصالح و مواد مصرفی در داخل واحدها. از بهترین نوع ممکن انتخاب شده و در انتخاب آنها فاکتورهایی از قبیل ایمنی، زیبایی و دوام به طور کامل رعایت شده است.
سازنده برج تهران شرکت بین المللی توسعه ساختمان (سهامی عام) بزرگترین شرکت ساختمانی از نظر ارزش در بورس اوراق بهادار ایران است. مشخصه بزرگ ساختمان‌هايي كه در سال‌هاي اخير ساخته شده، ايراني بودن طراحي و پيمانكاران است، در حالي كه در نخستين موج ساختمان‌هاي بلند در تهران (دهه پنجاه) شركت‌هاي بزرگ آمريكايي و اروپايي در چندين طرح ساختمان‌سازي سرمايه‌گذاري مشترك داشتند. بزرگ‌ترين مجموعه آپارتمان‌سازي بخش خصوصي كه در دهه 50 آغاز به كار كرد، مجموعه اكباتان بود. همزمان با آن شهرك‌هاي آپارتماني متعددي براي كاركنان نيروهاي مسلح و واحدهاي دولت در تهران، آبادان، بندرعباس، اصفهان، شيراز و مشهد آغاز شده بود. اكباتان كه توسط شركت عمران و نوسازي تهران ساخته شد در مجموعه‌اي با 5 هزار واحد مسكوني آغاز شد كه در زمان پيروزي انقلاب اسكلت بتوني تمام آن آماده بود، ادامه كارها كه با توقفي چندساله ادامه يافت، هنوز نيز آماده دارد. 

سایت روزنامه دنیای اقتصاد

Design: Tohid Niknami www.niknami.ir