پيمان سعدآباد و از دست رفتن ارتفاعات آرارات


شروع مذاكرات مربوط به پيمان سعدآباد كه بين چهار كشور ايران، تركيه، عراق و افغانستان منعقد گرديد، از جمله مهمترين رويدادهايي بود كه در دهمين دوره مجلس شوراي ملي انجام گرفت. روز 25 بهمن 1316 پيمان سعدآباد در مجلس شوراي ملي به تصويب رسيد . پيماني كه روز 17 تير همان سال بين چهار كشور عراق ، افغانستان ، تركيه و ايران در كاخ سعدآباد تهران به امضا رسيد و به پيمان «سعدآباد» مشهور شد. اين پيمان در شرايطي ميان وزيران امور خارجه اين كشورها امضا شد كه در افغانستان ، محمد ظاهرشاه ، در عراق ملك غازي اول ، در تركيه مصطفي كمال (آتاتورك) و در ايران رضاخان حكومت مي كردند.
پيمان سعدآباد وحدت اين چهار كشور را در منطقه و حمايت متقابل در صورت بروز خطر نسبت به يكي از اعضا را دنبال مي كرد. دولتهاي امضا كننده، متعهد شدند از مداخله در امور داخلي يكديگر خودداري كنند ، مرزهاي مشترك را محترم بشمارند، از هرگونه تجاوز نسبت به يكديگر خودداري ورزند و از تشكيل جمعيت ها و دسته بندي هايي كه هدف از آن اخلال در صلح ميان كشورهاي همجوار و هم پيمان باشد، جلوگيري كنند.
پيمان سعدآباد به درخواست انگلستان امضا شد. انگلستان و آمريكا، از سالهاي دهه 1310 شمسی به بعد ، با ادعاي اوجگيري خطر نفوذ كمونيسم، همواره در تلاش بودند تا براي حفظ مستعمرات خود، دولت هاي آسيايي خط مقدم جبهه شوروي سابق را در يك خط كمربندي دفاعي قرار دهند. هدف اين بود كه علاوه بر به وجود آوردن قدرتهاي متمركز در منطقه، آنان را از طريق پيمانهاي سياسي - نظامي به هم پيوند دهند. اين روش، هم نيرومندي اين قدرتها را در پي داشت و هم ديوار دفاعي محكمي در مقابل پيشروي احتمالي روس ها به وجود مي آورد.
پيمان سعدآباد هم از لحاظ مادي و هم از نظر سياسي به زيان دولت ايران و به نفع كشورهاي تركيه، افغانستان و عراق بود، زيرا قسمتي از ارتفاعات آرارات كه داراي موقعيت سوق الجيشي مهمي بود به تركيه واگذار شد. در تعيين خط مرزي ايران و عراق نيز رضا شاه منابع نفتي غرب ايران و نصف شط العرب را كه طبق اصول و مقررات بين المللي خط تالوك است به عراق واگذار كرد تا از بابت عبور كشتي هاي نفتكش از آبادان ، ايران مبالغ هنگفتي به دولت عراق تحت الحمايه انگليس بپردازد.
پس از امضاي اين پيمان ، رضاشاه طي نطقي كه به مناسبت افتتاح دوره يازدهم مجلس شوراي ملي ايراد كرد، گفت: «پيمان سعدآباد در مشرق زمين بي سابقه بوده و در اين هنگام كه امور عالم مشوش است، مدد بزرگي به بقاي صلح جهان خواهد بود 

http://laleygolgoon.blogfa.com/post/47

Design: Tohid Niknami www.niknami.ir